Chuẩn TRC-721 trên TRON: NFT được tạo ra và sở hữu như thế nào

Ban biên tập APENFT Asia · Đã kiểm chứng với nguồn chính thức

TRC-721 là gì và vì sao nhà đầu tư Việt cần hiểu nó

Khi gõ “trc721 là gì” lên Google, phần lớn người dùng Việt Nam đang ở một trong hai tình huống: vừa thấy chữ TRC-721 trong ví TronLink, hoặc đang tìm hiểu dự án APENFT và muốn biết các tác phẩm nghệ thuật được “đưa lên blockchain” bằng cách nào. Câu trả lời ngắn gọn: TRC-721 là bộ quy tắc chuẩn để tạo ra token không thể thay thế (non-fungible token) trên mạng TRON.

“Không thể thay thế” nghĩa là mỗi token mang một danh tính riêng. Một tờ 100.000 đồng có thể đổi lấy bất kỳ tờ 100.000 đồng nào khác, nhưng sổ đỏ căn nhà của bạn thì không thể đổi ngang với sổ đỏ của hàng xóm. TRC-721 hoạt động giống cuốn sổ đỏ: nó ghi lại token số mấy thuộc về địa chỉ nào.

Chuẩn này được TRON công bố dưới tên TIP-721 (TRON Improvement Proposal), đã ở trạng thái Final, và được thiết kế tương thích với EIP-721 bên Ethereum. Nhờ vậy, lập trình viên quen với ERC-721 có thể chuyển sang TRON khá nhanh, còn người dùng thì được hưởng phí giao dịch thấp hơn đáng kể so với Ethereum lúc cao điểm.

Nếu bạn chưa nắm bức tranh chung về dự án, nên đọc trước bài tổng quan APENFT là gì rồi quay lại đây.

Đừng nhầm: đồng NFT của APENFT là TRC-20, không phải TRC-721

Đây là điểm gây hiểu lầm nhiều nhất trong cộng đồng. APENFT (nay đã đổi tên thành AINFT) phát hành một đồng coin có mã giao dịch là NFT. Nhưng đồng coin này lại là token có thể thay thế, chạy trên chuẩn TRC-20, giống USDT-TRC20 mà người Việt vẫn dùng hằng ngày.

Tên token

AINFT (trước đây APENFT)

Mã giao dịch

NFT

Chuẩn

TRC-20 (có thể thay thế)

Hợp đồng TRON

TFczxzPhnThNSqr5by8tvxsdCFRRz6cPNq

Số thập phân

6

Tổng cung tối đa

999,99 nghìn tỷ NFT

Ví dụ tác phẩm TRC-721

Picasso, hợp đồng TCzUYnFSwtH2bJkynGB46tWxWjdTQqL1SG

Nói cách khác: 1 đồng NFT trong ví bạn giống hệt 1 đồng NFT trong ví người khác. Còn bức Femme nue couchée au collier của Picasso mà APENFT token hóa thì là một token TRC-721 duy nhất, ghi trong một hợp đồng riêng. Hai thứ này sống chung một hệ sinh thái nhưng bản chất hoàn toàn khác nhau.

Chi tiết về nguồn cung, lượng đốt và hợp đồng trên từng chuỗi có trong bài phân tích tokenomics APENFT.

So sánh TRC-721, TRC-20, TRC-1155 và ERC-721

Vài điểm cần nói thêm ngoài bảng:

• TRC-20 đếm số dư như tài khoản ngân hàng: ví A có 1.000.000 NFT, ví B có 500 NFT. Không ai quan tâm “đồng thứ mấy”.
• TRC-721 đếm từng món: ví A sở hữu token số 7 và số 42 của bộ sưu tập X. Mỗi token có thể mang hình ảnh, thuộc tính và giá trị khác nhau.
• TRC-1155 (TIP-1155, “Multi Token Standard”, cũng đã Final) cho phép một hợp đồng chứa cùng lúc nhiều loại token: ví dụ 10.000 bình máu giống nhau (có thể thay thế) và 1 thanh kiếm huyền thoại (độc nhất). Chuẩn này tiết kiệm phí khi chuyển nhiều vật phẩm cùng lúc, nên hợp với game. Bạn có thể đọc thêm về ứng dụng của nó trong bài về GameFi trên TRON.
• ERC-721 là chuẩn gốc bên Ethereum. TRC-721 sao chép gần như nguyên giao diện hàm, nhưng một NFT ERC-721 không tự nhiên xuất hiện trên TRON. Muốn di chuyển phải qua cầu nối, và mỗi cầu nối là một lớp rủi ro mới.

Bên trong một hợp đồng TRC-721 có gì

Nếu bạn mở mã nguồn một hợp đồng TRC-721 đã được xác minh trên Tronscan, bạn sẽ thấy các nhóm hàm quen thuộc:

• Sở hữu: balanceOf (ví này có bao nhiêu NFT của bộ sưu tập) và ownerOf (token số X thuộc về ai).
• Chuyển nhượng: transferFrom và safeTransferFrom. Bản “safe” kiểm tra địa chỉ nhận có xử lý được NFT hay không, tránh gửi nhầm vào một hợp đồng không biết trả lại.
• Ủy quyền: approve cho phép một địa chỉ khác chuyển một token cụ thể; setApprovalForAll cho phép chuyển toàn bộ NFT của bộ sưu tập đó. Đây chính là hàm mà các trang lừa đảo thích dụ người dùng ký.
• Metadata: name, symbol và tokenURI trả về đường dẫn tới tệp mô tả.
• Liệt kê (tùy chọn): totalSupply, tokenByIndex, tokenOfOwnerByIndex giúp ví và sàn hiển thị danh sách NFT.

Metadata: tác phẩm thật sự nằm ở đâu?

Một hiểu lầm phổ biến: “mua NFT là mua bức tranh lưu trên blockchain”. Thực tế, blockchain chỉ lưu ai sở hữu token số mấy và một đường dẫn tokenURI. Đường dẫn này trỏ tới một tệp JSON, thường gồm tên tác phẩm, mô tả, danh sách thuộc tính và một đường dẫn khác tới tệp ảnh hoặc video.

Vì vậy, độ bền của một NFT phụ thuộc vào nơi lưu metadata:

Bài học thực tế: trước khi mua, hãy mở tokenURI xem nó trỏ tới đâu. Nếu là một tên miền lạ hoặc đã không truy cập được, giá trị lâu dài của NFT đó rất đáng ngờ.

APENFT token hóa nghệ thuật trên TRON như thế nào

Sứ mệnh ban đầu của APENFT, theo sách trắng, là “đăng ký các tác phẩm nghệ thuật đẳng cấp thế giới thành NFT trên blockchain”. Quy trình về cơ bản gồm ba bước:

Điều quan trọng cần hiểu: token TRC-721 là bản ghi số gắn với tác phẩm, không tự động trao cho người nắm giữ quyền sở hữu pháp lý đối với bức tranh vật lý. Quyền đó phụ thuộc vào thỏa thuận ngoài chuỗi. Vụ tranh chấp xung quanh tác phẩm điêu khắc Le Nez của Giacometti cho thấy khoảng cách giữa “đã công bố trên mạng” và “quyền sở hữu thực tế” có thể lớn thế nào. Bạn có thể xem toàn bộ danh mục trong bài về bộ sưu tập nghệ thuật APENFT.

Tiền bản quyền (royalty): chuẩn không bảo đảm

Nhiều nghệ sĩ Việt khi tìm hiểu NFT được giới thiệu rằng “mỗi lần tác phẩm được bán lại, bạn nhận 5–10%”. Điều này không phải tính năng của chuẩn TRC-721. Giống ERC-721, chuẩn gốc chỉ quy định sở hữu và chuyển nhượng. Tiền bản quyền được thực thi theo hai cách:

• Ở cấp sàn giao dịch: sàn tự trừ một phần giá bán và chuyển cho ví nghệ sĩ. Nếu người mua và người bán giao dịch trực tiếp, hoặc qua sàn khác không tôn trọng mức phí đó, nghệ sĩ không nhận được gì.
• Ở cấp hợp đồng riêng: một số bộ sưu tập viết thêm logic để chặn chuyển nhượng không trả phí. Cách này mạnh hơn nhưng làm NFT kém linh hoạt và khó tích hợp với ví, sàn.

Khi APENFT Marketplace ra mắt mainnet năm 2022, dự án quảng bá “không thu phí giao dịch ban đầu” và phí gas dưới 1 USD. Biểu phí hiện tại của AINFT Market chưa được xác nhận chính thức, và khối lượng giao dịch hiện rất thấp. Xem đánh giá đầy đủ trong bài review sàn APENFT Marketplace.

Phí chuyển NFT trên TRON: Energy và Bandwidth

Mọi thao tác với hợp đồng thông minh trên TRON đều tiêu hao Energy, còn kích thước giao dịch tiêu hao Bandwidth. Nếu tài khoản không có đủ tài nguyên, mạng sẽ đốt TRX để bù.

Số liệu đo trên mainnet cho thấy: chuyển đồng NFT (TRC-20) tới ví đã từng giữ NFT tốn khoảng 14.309 Energy (≈1,43 TRX nếu đốt), còn tới ví mới tốn khoảng 29.309 Energy (≈2,93 TRX). Với token TRC-721, mức Energy phụ thuộc vào từng hợp đồng và chúng tôi chưa có số đo chuẩn, nhưng thường cùng bậc với một lệnh chuyển TRC-20. Các tham số này có thể thay đổi qua quản trị mạng TRON.

Muốn ước tính chính xác cho ví của mình, hãy dùng công cụ tính phí Energy TRON. Nếu bạn giao dịch NFT thường xuyên, việc stake TRX để nhận Energy sẽ rẻ hơn đốt phí mỗi lần.

Cách kiểm tra một NFT TRC-721 trước khi mua

Thị trường NFT tại Việt Nam có không ít nhóm Telegram, Zalo rao bán “NFT độc quyền” kèm lời hứa x10. Trước khi chuyển tiền, hãy tự kiểm tra:

Ví và công cụ hỗ trợ TRC-721

TronLink là ví chính thức của TRON và hỗ trợ cả TRC-20 lẫn TRC-721, đồng thời cho phép thêm token tùy chỉnh bằng địa chỉ hợp đồng. Đây là lựa chọn an toàn nhất nếu bạn muốn giữ NFT trên TRON. Hướng dẫn cài đặt và bảo mật chi tiết có trong bài hướng dẫn ví TronLink.

Các ví đa chuỗi khác có thể hiển thị token TRC-20 tốt nhưng hỗ trợ bộ sưu tập TRC-721 không đồng đều. Trước khi chuyển một NFT giá trị lớn, hãy thử với món rẻ trước. Nếu bạn cũng giữ phiên bản BEP-20 hay ERC-20 của đồng NFT, hãy đọc bài APENFT đa chuỗi để không gửi nhầm mạng.

Ngoài AINFT Market, TRON còn có sàn độc lập Kraftly và launchpad NFT Pump dùng chuẩn TRC-404 (mô hình lai giữa token và NFT). Danh sách đầy đủ, kèm trạng thái hoạt động, có trong danh mục dự án NFT trên TRON.

Ưu và nhược điểm của TRC-721 so với NFT trên Ethereum

Tóm lại, TRC-721 là một chuẩn kỹ thuật vững, nhưng giá trị của một NFT vẫn đến từ tác phẩm, cộng đồng và thanh khoản chứ không phải từ chuẩn. Hiểu rõ sự khác biệt giữa đồng NFT (TRC-20) và NFT tác phẩm (TRC-721) sẽ giúp bạn tránh được phần lớn những nhầm lẫn và cú lừa phổ biến.